Opdrachten van het observatievliegtuig

In totaal wordt elk jaar 250 uren boven zee gevlogen. Tot nu toe werd het merendeel van de vlieguren besteed aan het toezicht op zeeverontreiniging, dit komt overeen met een 80% van het totaal aantal vlieguren.

Los van de zendingsopdracht kreeg elke opgespoorde zeeverontreiniging steeds de hoogste prioriteit toegewezen.

In juni 2006 is het programma voor luchtobservatie boven de Noordzee herstart. Het nieuwe programma past binnen de kustwachtstructuur die een coördinerende rol op zich neemt tussen de Federale en de Vlaamse overheidsdiensten met bevoegdheid op zee.

Het nieuwe programma houdt op een meer systematische manier rekening met de verschillende gebieden en zeeactiviteiten in het Belgische zeegebied.

De verschillende opdrachten

1. Toezicht op zeeverontreiniging vanuit de lucht

De eerste opdracht is het toezicht op zeeverontreiniging vanuit de lucht. Deze verontreiniging, hoofdzakelijk olie, wordt opgespoord met specifieke sensoren die in het vliegtuig werden geïnstalleerd. De toezichtvluchten op zeeverontreiniging vinden plaats doorheen het hele jaar, zowel ’s nachts als overdag en zowel in het weekend als in de week. De vluchtplanning wordt om evidente redenen geheim gehouden.

De zichtbare aanwezigheid van het observatievliegtuig boven zee heeft een belangrijk ontradend effect op potentiële zeevervuilers. Verder verzamelt het vliegtuig alle gegevens van de opgespoorde zeeverontreinigingen; gaande van olievlekken, chemische lozingen, natuurlijke vlekken, ladingsafval tot gevaarlijke voorwerpen die in het water drijven.

Het observatievliegtuig speurt naar deze vlekken niet enkel in het Belgische zeegebied maar ook gedeeltelijk in de buurlanden. Dit gebeurt zowel bij routine vluchten als in het kader van grotere operaties. Een voorbeeld hiervan is de jaarlijkse “Tour d’ Horizon” waarbij de boorplatforms in de Noordzee door elk land op zijn beurt worden gecontroleerd, zoals bepaald in internationale overeenkomsten.

Een booreiland in het midden van de Noordzee

Zeeverontreiniging van een werkende booreiland

2. De begeleiding van en bijstand aan de reddingsmiddelen en bestrijdingsschepen bij een noodgeval

In deze hoedanigheid heeft het vliegtuig reeds herhaaldelijk een belangrijke rol op zich genomen, bijvoorbeeld tijdens het Tricolor incident in 2003.

Het Tricolor incident

Tijdens een dergelijk incident is het vliegtuig in staat een snelle evaluatie te maken van de omvang van een verontreiniging, de dreiging die ervan uitgaat voor het mariene milieu en de kustzone, en de bestrijdbaarheid ervan.

Wanneer een verontreiniging de kust bedreigt, verwittigt het vliegtuig onmiddellijk de Kustwachtcentrale die de bevoegde diensten van de Gouverneur van West-Vlaanderen en de Federale diensten voor Leefmilieu op de hoogte brengt.

Daarnaast staat het vliegtuig ter beschikking van de bestrijdingsvaartuigen: zonder luchtsteun is het voor deze schepen zo goed als onmogelijk om een olieverontreiniging te overzien en slagen ze er meestal niet in om de bestrijdbare (dikste) delen van een olievlek snel te vinden. Deze dienstverlening wordt zeer gewaardeerd door de verschillende autoriteiten die belast zijn met het beheer van scheepvaartongevallen, in het bijzonder in het kader van het Rampenplan Noordzee.

Bestrijdingsvaartuig

3. Toezicht op de visserijactiviteiten binnen de Belgische wateren

Geïdentificeerde vissersvaartuig

De Dienst voor Zeevisserij van het Vlaamse Gewest gebruikt het vliegtuig en de middelen die de BMM ter beschikking stelt (i.e. lokalisatie- en communicatiemiddelen, beeldopname,…) om een systematische controle op de beroepsvissersvaartuigen uit te voeren. Jaarlijks vliegt het toezichtvliegtuig een veertigtal uren met als doel om de van kracht zijnde regelgeving inzake sports- en beroepsvisserij te controleren binnen het Belgische zeegebied.

4. Observatie van zand- en grindwinningactiviteiten en van het storten van baggerslib in zee

Zand- en grindwinningschip

De exploitatievergunningen voor het zand en grind afkomstig van de Belgische zeebodem zijn aan private ondernemingen toegewezen en zijn door het federale Ministerie van Economische Zaken strikt geregeld. In het kader van een efficiënt gebruik van de vermogen van de zee voert het vliegtuig een aanvullend toezicht uit op de zand- en grindwinningactiviteiten binnen de exploitatiezones.

5. Toezicht op het scheepvaartverkeer, in samenwerking met de scheepvaartpolitie

De BMM en het KBIN hebben een samenwerkingsakkoord afgesloten met de Federale Politie. Hierdoor kan een scheepvaartagent, indien gewenst, meevliegen met het toezichtvliegtuig voor politionele doeleinden waaronder toezicht op de scheepvaartreglementering en illegale handelspraktijken. De BMM kan anderzijds aan boord stappen van een interventievaartuig van de Federale Politie om bijvoorbeeld een olievlek te monitoren of monsters van zeeverontreiniging te nemen. Deze monsters zijn van belang om de eigenschappen van de vervuilende stof te bepalen.

Schip geladen met grote kranen

Verankerde schepen in de ondergaande zon

Wanneer bij stormweer een schip een deel van de cargo in zee verliest, kan het vliegtuig deelnemen aan de opsporing ervan. Deze opsporing gebeurt in samenwerking met de schepen die tussenkomen in het kader van de Kustwachtstructuur (Marine, Scheepvaartpolitie en diensten van het Vlaams Gewest).

6. De opvolging, vanuit de lucht, van alle vergunningsplichtige zeeactiviteiten die een impact kunnen hebben op het mariene ecosysteem.

Het toezichtvliegtuig volgt ook de nodige bouwwerkzaamheden in zee op en controleert of deze gebeuren conform de licentievoorwaarden.

Windmolens

7. Observatie van oceanografische fenomenen:

Zichtbare zandbanken bij heel laag water

Watermassa’s met verschillende kleuren

Het vliegtuig staat ter beschikking van wetenschappers die oceanografische fenomenen bestuderen en kijken naar de impact van de menselijke activiteiten op het mariene milieu. Elke luchtoperator observeert en documenteert daarom alle markante oceanografische verschijnselen die worden overvlogen, bijvoorbeeld watermassa’s met een kleurverschil, opeenhoping van wieren, droogliggende zandbanken, het golvenpatroon, turbulentie en turbiditeit, enz.

8. Observatie van de fauna (walvissen, dolfijnen en zeevogels) en de flora (algenbloei)

Zeehondjes op de zandbanken van de Scheldemonding

Wanneer grote walvissen aan de Belgische kust aanspoelen dan rapporteert het vliegtuig dit en wordt de verplaatsing van de walvis verder opgevolgd.

Wanneer tijdens de wintermaanden grote concentraties zeevogels worden waargenomen in de beschermde zeegebieden wordt de Federale Dienst voor Leefmilieu ingelicht, die op haar beurt beheersplannen kan activeren die bepaalde hinderlijke zeeactiviteiten binnen dit zeegebied tijdelijk verbieden.

Wanneer grote hoeveelheden algen in zee worden waargenomen, die voor het schuim op het strand zorgen, dan wordt dit geëvalueerd en wordt de Kustwacht geïnformeerd.

Algenbloei

9. Observatie van recreatieve zeeactiviteiten

Zeilschip

Het strand

10. Controle op het naleven van de regelgeving binnen de beschermde gebieden

Deze beschermde gebieden binnen het Belgische zeegebied bestaan uit:
- speciale beschermingszones voor vogels,
- speciale beschermingszones voor natuurbehoud,
- mariene reservaten.

Deze waarnemingen weerspiegelen de druk waaraan het ecosysteem binnen de beschermde gebieden doorgaans onderhevig is en toont het belang van een waarnemingsvliegtuig voor een goed zeebeheer met een consequent natuurbehoud.

 Methodes en instrumenten

 De resultaten

 Gerechtelijke vervolging